Normy bezpieczeństwa a wygrodzenia przemysłowe
– Jak spełniać wymagania prawne?
Postępująca automatyzacja i robotyzacja przemysłu przekłada się na wzrost liczby maszyn na terenie zakładów, przez co zwiększa się prawdopodobieństwo wystąpienia wypadków, w których mogą brać udział zarówno pracownicy, jak i roboty. Dlatego tak duże znaczenie ma zapewnienie ochrony przed niepowołanym i przypadkowym dostępem do miejsc, gdzie zachodzi takie ryzyko. Najważniejszym aspektem takich działań jest zastosowanie odpowiednio dobranych i zgodnych z normami wygrodzeń. W artykule przedstawimy najważniejsze przepisy prawne i normy, które określają zasady stosowania wygrodzeń przemysłowych, ze szczególnym uwzględnieniem norm ISO 14120 i EN ISO 13857. Wyjaśnimy, jakie wymagania muszą spełniać te konstrukcje, aby chronić zdrowie i życie pracowników, a jednocześnie wspierać sprawne funkcjonowanie zakładu pracy.
Spis treści
Spis treści
Znaczenie wygrodzeń przemysłowych
Wygrodzenia przemysłowe stanowią podstawowy element systemów bezpieczeństwa pracy w zakładach produkcyjnych, magazynach oraz innych obiektach przemysłowych. Są projektowane z myślą o minimalizowaniu ryzyka wypadków poprzez fizyczne oddzielenie stref niebezpiecznych od obszarów dostępu pracowników. W praktyce oznacza to konieczność precyzyjnego zaplanowania ich rozmieszczenia oraz wykorzystania materiałów o odpowiednich parametrach wytrzymałościowych i funkcjonalnych.
Wygrodzenia przemysłowe. Jakie normy regulują ich użycie?
Ogrodzenia przemysłowe, jako ważny element systemów bezpieczeństwa w zakładach, są regulowane przez szereg norm i aktów prawnych. Temat ograniczania dostępu do niebezpiecznych elementów maszyn został poruszony w następujących rozporządzeniach:
• rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (§ 55 Urządzenia ochronne maszyn);
• rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy;
• rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 października 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn.
Kwestie dotyczące bezpieczeństwa pracy z maszynami reguluje również Rozdział IV Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeksu pracy. Artykuły 216-218 mówią, że jeśli konstrukcja maszyny nie gwarantuje ochrony pracownika przed urazami, działaniem drgań mechanicznych i innymi niebezpiecznymi czynnikami, pracodawca ma obowiązek wyposażyć je w odpowiednie zabezpieczenia.
Wymogi dotyczące konstrukcji i właściwości, jakie musi mieć siatka zgrzewana oraz inne elementy wygrodzeń przemysłowych regulują ponadto normy ISO 14120 i N-EN ISO 13857:2020-03.
Norma ISO 14120 – najważniejsze zagadnienia
Norma ISO 14120 określa ogólne wymagania z zakresu konstruowania osłon stałych i ruchomych. Najważniejsze omówione w tym akcie normalizacyjnym zagadnienia dotyczące ogrodzeń z siatki zgrzewanej i innych materiałów na użytek przemysłu to:
• sposób demontażu (EN ISO 14120-5.3.9): osłony powinny być projektowane tak, aby niemożliwe było ich łatwe usunięcie bez użycia narzędzi;
• sztywność (EN ISO 14120-5.4.3): sposób konstrukcji i dobór materiałów powinny zakładać osiągnięcie jak najwyższej sztywności i stabilność wyprodukowanej osłony;
• możliwość obserwacji pracy maszyny (EN ISO 14120-5.9): osłony nie mogą utrudniać obserwacji poszczególnych elementów maszyny, jeśli jest to konieczne. W takich przypadkach należy stosować siatkę zgrzewaną ocynkowaną lub malowaną proszkowo o odpowiednim rozmiarze oczek;
• zapobieganie wspinaniu się na ogrodzenie (EN ISO 14120-5.18): np. poprzez projektowanie w taki sposób, aby nie zawierały one poziomych płaskich elementów;
• ergonomia (EN ISO 14120, 5.2.5.3): ogrodzenia powinny być projektowane tak, żeby maksymalnie zredukować obciążenie i wysiłek fizyczny operatora;
• wytrzymałość (EN ISO 14120, 5.4.2): materiały wykorzystane do produkcji ogrodzeń przemysłowych muszą być odporne na wibracje i uderzenia, a także pochłaniać ich siłę.
Norma EN ISO 13857 – najważniejsze zagadnienia
Druga z norm odnoszących się do ogrodzeń przemysłowych to EN ISO 13857. Określa ona odległości bezpieczeństwa między osłonami a strefami niebezpiecznymi, które uniemożliwiają sięganie kończynami górnymi i dolnymi do tych stref. Jej najważniejsze zagadnienia dotyczą ograniczeń w:
• sięganiu przez otwory o regularnym kształcie (EN ISO 13857, 4.2.4.1): określa maksymalne rozmiary otworów szczelinowych oraz konieczność zastosowania odległości bezpieczeństwa;
• sięganiu ponad konstrukcją (EN ISO 13857, 4.2.2): określa proporcje między wysokością strefy niebezpiecznej i ogrodzenia, a odległością bezpieczeństwa;
• dostępie kończynami dolnymi (EN ISO 13857, 4.3): określa proporcje odległości bezpieczeństwa do rozmiarów otworów szczelinowych.
Znaczenie audytów bezpieczeństwa
Regularne audyty bezpieczeństwa pracy pomagają w ocenie skuteczności zastosowanych wygrodzeń przemysłowych. W ich ramach sprawdza się zgodność z normami oraz identyfikuje potencjalne luki, które mogą prowadzić do niebezpiecznych sytuacji. Audyty są szczególnie istotne w kontekście implementacji wygrodzeń, jak i zmian w organizacji pracy lub modernizacji linii produkcyjnych.
Podsumowanie
By efektywnie poprawić stan bezpieczeństwa w miejscach pracy, pracodawcy powinni zrozumieć, jak ważne są inwestycje w odpowiednio zaprojektowane i wykonane ogrodzenia przemysłowe. Muszą one być zgodne z przytoczonymi normami ISO, dzięki czemu przyczynią się do redukcji ryzyka wypadków w strefach niebezpiecznych. Ich montaż to nie tylko krok w kierunku dostosowania zakładu do wymogów kodeksu pracy i ministerialnych rozporządzeń. To także inwestycja w zdrowie oraz życie pracowników i, co za tym idzie, gwarancja wzrostu wydajności zakładu dzięki zmniejszeniu liczby i długości przestojów. Aby sprostać współczesnym wyzwaniom, warto korzystać z innowacyjnych technologii i regularnie monitorować stan wdrożonych zabezpieczeń.
